Chemia jako fundament odporności gospodarczej. Podsumowanie XIII Kongresu Polska Chemia

– Jeszcze kilka lat temu pytaliśmy, jak dekarbonizować przemysł. Dzisiaj musimy odpowiedzieć na znacznie ważniejsze pytanie: jak utrzymać przemysł w Europie – tymi słowami dr inż. Tomasz Zieliński, Prezes Zarządu Polskiej Izby Przemysłu Chemicznego otworzył XIII Kongres Polska Chemia. Wydarzenie odbyło się 11-12 czerwca 2026 r. w Hotelu Arche Krakowska w Warszawie i zgromadziło blisko pół tysiąca przedstawicieli administracji publicznej, liderów firm z branży chemicznej, a także ekspertów całego chemicznego łańcucha wartości.

– Spotykamy się w momencie, w którym na naszych oczach przebudowywany jest światowy porządek gospodarczy. Przez ostatnie trzy dekady żyliśmy w przekonaniu, że globalizacja będzie procesem nieodwracalnym. Że handel będzie coraz bardziej wolny. Że gospodarka będzie coraz bardziej zintegrowana. Że bezpieczeństwo i rozwój są czymś oczywistym. Dzisiaj wiemy, że tak nie jest – powiedział Prezes Zieliński podczas otwarcia – Wojna wróciła do Europy. Geopolityka wróciła do gospodarki. Bezpieczeństwo gospodarcze stało się jednym z najważniejszych tematów politycznych. A przemysł wrócił do centrum debaty o przyszłości państw i gospodarek. To właśnie dlatego chemia znalazła się dziś w samym środku dyskusji o przyszłości Europy. Bo nie ma nowoczesnej gospodarki bez przemysłu. I nie ma przemysłu bez chemii – dodał.

Chemia w centrum rozmowy o przyszłości gospodarki

W ramach otwarcia odbył się Specjalny Okrągły Stół pt. „Przemysł Chemiczny w punkcie zwrotnym – Strategia dla Bezpieczeństwa i Przyszłości”, w którym wzięli udział: Andrzej Domański, Minister Finansów i Gospodarki, Krzysztof Bolesta, Sekretarz Stanu, Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Grzegorz Wrona, Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Aktywów Państwowych, Dariusz Joński, Poseł do Parlamentu Europejskiego, Dorota Jeziorowska, Dyrektor Biura Obsługi Pełnomocnika Rządu ds. Strategicznej Infrastruktury Energetycznej, Ministerstwo Energii, Ireneusz Fąfara, Prezes Zarządu, ORLEN, Remigiusz Paszkiewicz, Prezes Zarządu, KGHM Polska Miedź, Katarzyna Byczkowska, Dyrektorka Zarządzająca, BASF Polska, Kamil Majczak, Prezes Zarządu, Qemetica oraz Ilona Wołyniec, Dyrektor Pionu Relacji z Klientami Strategicznymi i Finansowania Projektów, PKO Bank Polski. Dyskusję moderował dr inż. Tomasz Zieliński, Prezes Zarządu Polskiej Izby Przemysłu Chemicznego.

Eksperci podkreślali, że przemysł chemiczny znajduje się dziś w punkcie zwrotnym, w którym od decyzji regulacyjnych, energetycznych i inwestycyjnych zależy utrzymanie produkcji, miejsc pracy i strategicznych zdolności przemysłowych w Europie. Wielokrotnie wskazywano, że chemia pozostaje „przemysłem przemysłów”, niezbędnym dla energetyki, obronności, rolnictwa, transformacji klimatycznej, nowoczesnych technologii i odporności całej gospodarki. Jednocześnie sektor działa pod silną presją wysokich kosztów energii, obciążeń wynikających z EU ETS, niepewności regulacyjnej, globalnej konkurencji oraz coraz trudniejszych warunków do prowadzenia nowych inwestycji w Europie.

EU ETS, energia i warunki konkurencyjności

Jednym z najważniejszych wątków była potrzeba rewizji systemu EU ETS, tak aby wspierał dekarbonizację i modernizację przemysłu, a nie prowadził do utraty konkurencyjności, zamykania instalacji lub przenoszenia produkcji poza Europę. Podkreślano konieczność utrzymania bezpłatnych uprawnień, ograniczenia tempa wzrostu kosztów, rewizji benchmarków oraz zapewnienia, że środki generowane przez ETS będą realnie wracały do przemysłu w formie finansowania transformacji.

Silnie wybrzmiał również temat energii jako jednego z głównych warunków konkurencyjności przemysłu chemicznego. Wskazywano, że transformacja energetyczna musi prowadzić do przewidywalnych, dostępnych i konkurencyjnych cen energii dla odbiorców przemysłowych.

Jak sfinansować transformację?

Istotnym elementem rozmowy było także finansowanie transformacji. Podkreślono, że banki i inwestorzy chcą wspierać projekty przemysłowe, modernizacyjne i energetyczne, ale potrzebują przewidywalności regulacyjnej, stabilnych modeli biznesowych oraz mechanizmów ograniczających ryzyko. Szczególnie ważne jest finansowanie nie tylko projektów już uznawanych za „zielone”, lecz całego procesu przejściowego, w którym firmy muszą utrzymać działalność, inwestować w ograniczanie emisyjności, modernizować aktywa i jednocześnie konkurować z producentami spoza UE. Bez instrumentów wspierających CAPEX i OPEX, gwarancji, funduszy modernizacyjnych oraz przewidywalnych zasad pomocy publicznej trudno będzie przyciągać nowe inwestycje do Europy.

Local content i ochrona europejskiego rynku

Ważnym wnioskiem była potrzeba realnego wdrożenia podejścia local content, rozumianego jako narzędzia do budowania odporności państwa i gospodarki. Oznacza ono wzmacnianie krajowych i europejskich zdolności produkcyjnych, rozwój lokalnych dostawców, skracanie łańcuchów dostaw, większe wykorzystanie potencjału firm działających w Polsce oraz zapewnienie, aby środki przeznaczane na inwestycje w większym stopniu pozostawały w krajowej i europejskiej gospodarce.

W dyskusji zwracano także uwagę na konieczność ochrony europejskiego rynku przed nieuczciwą konkurencją oraz znaczenie CBAM. Eksperci wskazywali, że Europa nie może nakładać na własny przemysł coraz bardziej kosztownych wymogów jednocześnie skutecznych mechanizmów ochrony przed importem produktów wytwarzanych w warunkach niższych standardów regulacyjnych, klimatycznych i kosztowych.

Przewidywalność regulacyjna i neutralność technologiczna

Podkreślano również znaczenie uproszczeń regulacyjnych, stabilności prawa i neutralności technologicznej. Zbyt długie procedury administracyjne, częste zmiany regulacji, niejasne wymogi oraz rozbieżności między celami polityki klimatycznej, przemysłowej, energetycznej i bezpieczeństwa utrudniają prowadzenie inwestycji. Eksperci wskazywali, że przemysł potrzebuje mniej deklaracji, a więcej realnych, przewidywalnych i wykonalnych rozwiązań, uwzględniających różne ścieżki transformacji, takie jak recykling chemiczny, CCUS, wykorzystanie odpadów, biomasa czy poprawa efektywności energetycznej.

Krytyczne chemikalia i strategiczna produkcja w Europie

Na zakończenie zorganizowany został Okrągły Stół pt. „Walka o krytyczne chemikalia w Europie: czy zdążymy utrzymać strategiczną produkcję?”, który moderował Szymon Domagalski, Radca ds. Regulacji w Polskiej Izbie Przemysłu Chemicznego. W dyskusji wzięli udział Otto Linher, Senior Expert, DG Internal Market, Industry, Enterprise and SMEs, REACH Unit, Komisja Europejska, Marcin Celejewski, Prezes Zarządu, Grupy Azoty, dr inż. Daria Frączak, Dyrektor, Łukasiewicz – Instytut Chemii Surowców Odnawialnych, Adam Gniazdowski, External Relations & ESG Senior Manager, QEMETICA, George Kapantaidakis, Director Industrial Policy, Cefic, Aleksandra Karpińska, p.o. Dyrektor Wykonawczy ds. Regulacji i Zgodności, ORLEN, Piotr Majdański, Kierownik Biura Zarządzania Jakością i Chemikaliami, ANWIL, oraz Kinga Świerad, Advocacy Specialist, BASF Polska. Podczas dyskusji wskazywano, że prace nad identyfikacją krytycznych chemikaliów, cząsteczek i instalacji mają fundamentalne znaczenie dla przyszłej polityki przemysłowej UE. Eksperci zwracali uwagę, że metodologia oceny krytyczności nie może ograniczać się do formalnych tabel, ponieważ w praktyce może prowadzić do pominięcia substancji kluczowych przemysłu i łańcuchów wartości. Szczególnie wyraźnie wybrzmiał przykład amoniaku, który mimo strategicznego znaczenia dla produkcji nawozów i zależności importowych może nie przechodzić przez proponowane kryteria w sposób intuicyjnie zgodny z realiami rynku. W tym kontekście podkreślano potrzebę weryfikacji modelu, dopracowania algorytmu oraz uwzględniania całych łańcuchów wartości, a nie wyłącznie pojedynczych substancji lub etapów produkcji.

CBAM wobec specyfiki przemysłu chemicznego

Dużo miejsca poświęcono EU ETS i CBAM. Eksperci wskazywali, że system ETS pozostaje jednym z najważniejszych czynników kosztowych dla przemysłu, a utrata bezpłatnych uprawnień może dodatkowo osłabić konkurencyjność europejskich producentów. Jednocześnie podkreślano, że CBAM w obecnym lub zbyt szybko rozszerzanym kształcie może nie odpowiadać specyfice chemii, ponieważ sektor ten opiera się na bardzo złożonych i wieloetapowych łańcuchach wartości.

Innowacje, wdrożenia a ukryte koszty

Istotnym elementem była także dyskusja o inwestycjach, innowacjach i finansowaniu transformacji. Eksperci, podobnie jak przedstawiciele instytucji finansowych wcześniej, podkreślali, że przedsiębiorstwa są gotowe inwestować w nowe technologie, ale potrzebują stabilnych zasad, przewidywalnych regulacji, dostępności środków oraz rynku, który będzie w stanie kupować produkty wytwarzane w Europie. Zwracano uwagę, że rozwój technologii przemysłowych wymaga czasu, skali pilotażowej i kolejnych etapów dojrzewania. Nadmierna presja regulacyjna, oczekiwanie natychmiastowej pełnej dojrzałości technologii oraz brak jasności co do przyszłych wymogów mogą blokować wdrożenia.

Ważnym wątkiem były także ukryte koszty regulacyjne, w tym konsekwencje ograniczeń dotyczących PFAS. Eksperci wskazywali, że przy ocenie regulacji należy uwzględniać nie tylko bezpośrednie cele środowiskowe, lecz także wpływ na bezpieczeństwo procesowe, trwałość komponentów, koszty utrzymania instalacji i ciągłość produkcji. Podkreślano, że regulacje powinny być projektowane w sposób proporcjonalny i oparty na analizie skutków dla przemysłu, szczególnie w sytuacji, gdy Europa jednocześnie chce utrzymać produkcję strategiczną i zwiększać odporność gospodarczą.

Jak budować popyt na europejską chemię?

Końcowa część dyskusji dotyczyła lead markets. Eksperci wskazywali, że Europa może wzmacniać własną produkcję tylko wtedy, gdy stworzy realny popyt na produkty wytwarzane w europejskich warunkach regulacyjnych, środowiskowych i społecznych. Kryteria popytowe nie powinny ograniczać się wyłącznie do śladu węglowego, lecz powinny uwzględniać także odporność łańcuchów wartości, bezpieczeństwo dostaw, lokalizację produkcji i znaczenie strategiczne poszczególnych segmentów.

Wspólny mianownik: odporność

Zarówno pierwszego, jak i drugiego dnia Kongresu agenda obejmowała szeroki program paneli dyskusyjnych, rozmów eksperckich i prezentacji poświęconych najważniejszym wyzwaniom stojącym przed przemysłem chemicznym w Polsce i Europie. Dyskusje koncentrowały się wokół roli chemii jako fundamentu odporności państwa, bezpieczeństwa gospodarczego, surowcowego, energetycznego i obronnego, a także warunku utrzymania strategicznych łańcuchów wartości w Europie. Szczególne miejsce zajęły kwestie geopolityki, presji kosztowej, dostępności surowców, utrzymania produkcji, stabilności rynku paliw oraz ochrony infrastruktury krytycznej, w tym rurociągów, terminali, magazynów i sieci, jako elementów niezbędnych dla ciągłości produkcji przemysłowej.

Istotną część debat stanowiła refleksja nad konkurencyjnością europejskiego przemysłu chemicznego w warunkach rosnących kosztów energii, obciążeń regulacyjnych i globalnej presji importowej. Uczestnicy analizowali wpływ EU ETS, CBAM oraz obciążeń regulacyjnych na decyzje inwestycyjne, utrzymanie mocy produkcyjnych i ryzyko relokacji przemysłu poza Europę. W tym kontekście podkreślano potrzebę większego realizmu regulacyjnego, ochrony rynku, stabilnych zasad finansowania transformacji oraz skuteczniejszych instrumentów wspierających przemysł energochłonny.

Technologie transformacji energetycznej

Ważnym obszarem rozmów była transformacja energetyczna przemysłu, omawiana nie tylko przez pryzmat celów klimatycznych, lecz przede wszystkim wykonalności technologicznej, kosztów, infrastruktury i dostępności energii. Debaty dotyczyły m.in. wodoru, CCUS, rozwiązań niskoemisyjnych, integracji OZE, gazu, ciepła systemowego, odzysku energii, biometanu, energetyki jądrowej oraz technologii SMR. Uczestnicy wskazywali, że dekarbonizacja przemysłu musi być prowadzona bez utraty konkurencyjności, z uwzględnieniem realnych warunków inwestycyjnych, kosztów wdrożeń, dojrzałości technologii oraz możliwości skalowania rozwiązań w zakładach produkcyjnych.

Agenda Kongresu obejmowała także tematy cyrkularności, innowacji, cyfryzacji i automatyzacji jako czynników budowania przewagi konkurencyjnej przemysłu chemicznego. Dyskutowano o gospodarce obiegu zamkniętego, recyklingu chemicznym, biotworzywach, nowych technologiach materiałowych, procesach oczyszczania instalacji oraz praktycznym wykorzystaniu AI i automatyzacji w zakładach produkcyjnych. Wskazywano, że skuteczne wdrażanie innowacji wymaga odpowiednich kompetencji, stabilnego otoczenia regulacyjnego, dostępu do danych, zapewnienia cyberbezpieczeństwa oraz modeli współpracy między przemysłem, nauką, dostawcami technologii i sektorem finansowym.

Kapitał dla przemysłu i nowe obszary rozwoju

W wielu dyskusjach powracał również wątek finansowania transformacji oraz inwestycji przemysłowych. Uczestnicy analizowali, skąd i na jakich warunkach pozyskiwać kapitał na modernizację, rozbudowę mocy produkcyjnych, projekty dekarbonizacyjne, infrastrukturę energetyczną oraz nowe obszary rozwoju.

Szczególne znaczenie miały także rozmowy dotyczące roli przemysłu chemicznego w systemie bezpieczeństwa i obronności państwa. Wskazywano na znaczenie krajowej bazy przemysłowej, suwerenności w zakresie strategicznych materiałów, technologii dual-use oraz współpracy chemii z sektorem zbrojeniowym. Całość agendy pokazała, że przyszłość przemysłu chemicznego wymaga spójnego podejścia łączącego politykę przemysłową, energetyczną, surowcową, klimatyczną, handlową i obronną.

XIII Kongres Polska Chemia miał charakter międzynarodowy. W licznych panelach dyskusyjnych, debatach strategicznych, rozmowach eksperckich i okrągłych stołach wzięło udział blisko 90 ekspertów – przedstawicieli świata administracji – unijnej i krajowej, krajowego i zagranicznego biznesu, nauki, organizacji branżowych, a także największych firm polskiego sektora chemicznego.

Partnerzy XIII Kongresu Polska Chemia:

Partnerzy Strategiczni XIII Kongresu Polska Chemia: BASF Polska, KGHM Polska Miedź, ORLEN, PKO Bank Polski, Qemetica

Partner Technologiczny XIII Kongresu Polska Chemia: MAIRE

Partnerzy Główni XIII Kongresu Polska Chemia: ABB, ANWIL, Getec Polska, Gloria Corporation, PERN, Rafineria Gdańska

Partnerzy XIII Kongresu Polska Chemia: Alleima, ASE GROUP, Biprotech, Drager, Kancelaria DZP, Epichem, Fluor, GEMSUR, Go Logis, Honeywell, Sieć Badawcza Łukasiewicz, NTT Data, ORLEN Południe, Plasticon Poland, Polska Spółka Gazownictwa, Polimex Mostostal, PROZON, Responsible Care, SAP, Siemens, Kancelaria SK&S, Veolia.